معماری

مقدمه :

آجرها گروهي از مصالح هستند که به صورت صنعتي توليد و جايگزين سنگ شده اند و درحقيقت سنگي ساخته دست بشر هستند، سنگي دگرگون که از تغيير وضعيت خشت پديد ميآيد. اين گروه از مصالح که اولين توليد صنعتي و انبوه مصالح ساختماني به دست بشر به شمار مي‌آيند براساس نوع مواداوليه، روند توليد و محل مصرف به انواع متنوعي تقسيم مي شوند. آجرهاي رسي که اولين و فراوان ترين آنها هستند قدمت چندهزار ساله دارند. با پيشرفت تکنولوژي و علم شيمي انواع بي شماري از آجرها با کيفيت هاي مختلف، ابعاد و شکل ظاهري متنوع راهي بازار مصرف شده اند.

آجر سنگي آجر ساختگي (مصنوعي) كه نوع رسي آن از پختن خشت (گل شكل داده شده) و نوع ماسه آهكي آن از عمل آوردن خشت ماسه آهكي (كه از فشردن مخلوط همگن ماسه سيليسي و آهك در قالب ساخته مي‌شود) با بخار تحت فشار زياد به دست مي‌آيد، آجرهاي بتني همانند بلوكهاي سيماني تهيه مي‌شوند. آجر رسي عمدتاً از سيليكاتهاي آلومينيوم بوده و آجر ماسه آهكي از سنگدانه‌هاي ريز سيليسي تشكيل شده است كه توسط خميري از جنس سيليكات كلسيم به همديگر چسبيده‌اند. اين آجر معمولاً به رنگ خاكستري است ولي مي‌توان با افزودن رنگ مناسب آن را به رنگهاي ديگر نيز توليد نمود. آجر به اشكال مكعب مستطيل توپر، سوراخدار، توخالي (مجوف تيغه‌اي و سقفي) و قطعات نازك توليد مي‌شود. از آجر در ساختن ديوارهاي باربر، تيغه‌هاي جدا كننده، سقفهاي تيرچه بلوك، تيرآهنها و نماي خارجي و داخلي ساختمانها بهره‌گيري میشود مي‌شود.

 

تاريخچه

آجر از قدیمی ترین مصالح ساختمانی است که قدمت آن بنا به عقیده برخی از باستانشناسان به ده هزار سال پیش می رسد.در ایران بقایای کوره های سفال پزی و آجر پزی درشوش و سیلک کاشان که تاریخ آنها به هزاره چهارم پیش از میلاد می رسد پیدا شده است. همچنین نشانه هایی از تولید و مصرف آجر در هندوستان به دست آمده که حاکی از سابقهشش هزار ساله آجر در آن کشور است وازه آجر بابلی و نام خشت هایی بوده که بر رویآنها منشورها قوانین و نظایر آنها را می نوشتند گمان می رود نخستین بار از پختهشدن خاک دیواره ها و کف اجاق ها به پختن آجر پی برده اند .

کوره های آجر پزی ابتدایی بی گمان از مکان هایی تشکیل می شده که در آن لایه های هیزم و خشت متناوباروی هم چیده می شده است.

فن استفاده از آجر ازآسیای غربی به سوی غرب مصر و سپسبه روم و به سمت شرق هندوستان و چین رفته است در سده چهارم اروپایی ها شروع بهاستفاده از آجر کردند ولی پس از مدتی از رونق افتاده و رواج مجدد از سده 12 میلادیبوده که ابتدا از ایتالیا شروع شد.

در ایران باستان ساختمان های بزرگ و زیباییبنا شده اند که پاره ای از آنها هنوز پا بر جا هستند؛ نظیر طاق کسری در غربایران قدیم ، آرامگاه شاه اسماعیل سامانی در گنبد کاووس و مسجد اصفهان را که باآجر ساخته اند همچنینی پلها و سد های قدیمی مانند پل دختر سد کبار در قم از جملهبناهای قدیمی می باشند.



انواع آجر در ایران قدیم

در ایران هر جا سنگ کم بودهو خاک خوب هم در دسترس بوده است آجر پزی و مصرف آجر معمول شده است اندازه آجرایلامی حدود 10×38×38 سانیتی متر بوده پختن و مصرف آجر در زمان ساسانیان گسترشیافته و در ساختمان های بزرگ مانند آتشکده ها به کار رفته است اندازه آجر این دورهجدود 44×44×7تا 8 بوده است و بعد های آن 20×20×3 تا4 سانتی متر کاهش یافت .

درفرش کردن کف ساختمان از آجر بزرگتری به نام ختائی به ابعاد 5×25×25 سانتی متر و یابزرگتر از آن به نام نظامی در ابعاد 40×4×5 سانتی متر استفاده می شده است از انواعدیگر آجر در گذشته آجر قزاقی می باشد که پیش از جنگ جهانی اول روسها آن را تولید میکردند که ابعاد آن 5×10×20 بوده است آشنایی با آجر و مواد اولیه آن آجر نوعی سنگمصنوعی است که از پختن خشت خام و دگرگونی آن بر اثر گرما به دست می آید خاک آجرمخلوطی است از خاک رس ماسه فلدسپات سنگ آهک سولفات ها سولفورها فسفات ها کانی هایآهن منگنز منیزیم سدیم پتاسیم مواد آلی و...

۲-۱ - انطباق با مشخصات و استانداردها

آجرهاي مصرفي در هر پروژه بايد از نظر ويژگيهاي فيزيكي، شيميايي و مكانيكي (مانند ابعاد، رنگ و ديگر مشخصه‌ها) با آنچه در نقشه‌ها، دستور كارها، مشخصات فني خصوصي و ساير مدارك پيمان ذكر شده است منطبق باشد. نمونه آجرهاي مصرفي اعم از پشت كار و نما، توپر و سوراخدار مجوف تيغه‌اي و سقفي، انواع رسي و ماسه آهكي بايد قبلاً به تصويب دستگاه نظارت برسد.

ويژگيهاي فيزيكي، شيميايي و مكانيكي آجرها و روش آزمايش آنها بايد مطابق استانداردهاي ايراني زير باشد:

ـ استاندارد شماره 7 : آجرهاي رسي (مشتمل بر ويژگيها، نمونه‌برداري و روشهاي آزمايش)

ـ استاندارد شماره 2909 : استاندارد ويژگيها و روشهاي آزمون تيرچه و بلوك سقفي

ـ استاندارد شماره 991 : آجر نسوز جهت طاقهاي قوسي

ـ هر استاندارد ايراني ديگري كه تا زمان انعقاد پيمان در باره آجر تدوين يا تجديد نظر شود

تا زماني كه استاندارد ايراني در پاره‌اي موارد تدوين نشده باشد در درجه اول استانداردهاي ”سازمان بين‌المللي استاندارد ISO “ معتبر خواهد بود و در صورت نبودن استاندارد مذكور به ترتيب استانداردهاي آلماني DIN ، بريتانيايي BS و آمريكايي ASTM ملاك عمل قرار خواهد گرفت.

مراحل ساخت آجر عبارتند از :

کندن واستخراج مواد خام

آماده سازی مواد اولیه

قالب گیری

خشک کردن

تخلیه و انبار کردن محصول

 

انواع کوره های آجر پزی

پس از خشک شدن خشتها را در کوره می چینند طرز چیدن آنها طوری است که بین آنها فاصله وجود دارد تاگازهای داغ و شعله بتواند از لای آنها عبور کند کوره های آجر پزی سه نوع هستند:

کوره تنوره ای ، هوفمان و تونلی

قابل ذکر است که کوره های تونلی مدرنترین کوره های آجر پزی می باشند که در آنها سرامیک های ممتاز و صنعتی نیز می پزندویزگی های آجر آجر خوب باید در برخورد با آجر دیگر صدای زنگ بدهد صدای زنگ نشانهسلامت توپری و مقاومت و کمی میزان جذب آب آن است آجر خوب باید در آتش سوزی مقاومتکند و خمیری و آب نشود رنگ آجر خوب باید یکنواخت باشد و همچنین باید یکنواخت و سطحآن بدون حفره باشد سختی آجر باید به اندازه ای باشد که با ناخن خطنیفتد.

۳-۱ - ويژگيها و حداقل حدود قابل قبول

۱-۳-۱ آجرهاي رسي

آجرهاي مصرفي در نما بايد مطابق استاندارد ايراني شماره 7، عاري از معايب ظاهري مانند ترك‌خوردگي، شوره‌زدگي، آلوئك و نظاير آن باشد. طول، عرض و ضخامت آجرهاي ماشيني بايد به ترتيب 2±220 و 1±105 و 1±55 ميليمتر باشد. طول، عرض و ضخامت آجرهاي دستي بايد به ترتيب 4±210 و 3±100 و 2±55 ميليمتر باشد. ضخامت آجرهاي نازك نما در هر دو مورد ماشيني و دستي بايد برابر 1±30 يا 1±40 ميليمتر بوده و طول و عرض آنها عيناً مانند آجرهاي ضخيم باشد. لبه آجرها بايد مستقيم و زواياي آنها قائمه و سطوحشان صاف باشد، پيچيدگي در امتداد سطح بزرگ آجر حداكثر 4 ميليمتر و در امتداد سطح متوسط آجر تا 5 ميليمتر مجاز است. وجود يك ترك عميق در سطح متوسط حداكثر تا عمق 40 ميليمتر در آجر پشت كار بلااشكال مي‌باشد. طول شكستگي و دندانه‌اي شدن خطوط و زوايا نيز در آجر پشت كار نبايد از 15 ميليمتر ##### كند و تعداد آن در هر آجر نبايد از دو عدد بيشتر باشد. در آجرهاي سوراخدار، سوراخها بايد عمود بر سطح بزرگ آجر و به طور يكنواخت در سطح آن توزيع شده و جمع مساحت آنها بايد بين (25%) تا (40%) سطح آجر باشد. بعد سوراخهاي مربع و قطر سوراخهاي دايره‌اي بايد حداكثر به 26 ميليمتر محدود شود و ضخامت ديوار بين سوراخ و لبه آجر بيش از 15 ميليمتر و فاصله بين دو سوراخ بيش از 10 ميليمتر باشد. وزن ويژه هر دو نوع آجر نبايد از 7/1 و وزن فضايي آنها از 3/1 گرم بر سانتيمتر مكعب كمتر شود. حداقل تاب فشاري آجرهاي دستي 80 و ماشيني پر مقاومت 175 و ماشيني متوسط 125 و ماشيني كم مقاومت 85 كيلوگرم بر سانتيمتر مربع استاندارد شده است و تاب فشاري آجرهاي مصرفي نبايد از اين حدود كمتر باشد. ضخامت تيغه‌هاي آجر مجوف ديواري و بلوك سفالي سقفي حداقل 8 و رواداري و ابعاد آنها 4± ميليمتر مي‌باشد. آجرهاي مصرفي بايد در برابر يخبندان پايدار بوده و در آزمايش يخزدگي دچار خرابيهاي ظاهري مانند ورقه شدن، ترك خوردن و خرد شدن نشوند. درصد وزني جذب آب 24 ساعته آجرهاي ماشيني نبايد از 16 و در مورد آجرهاي دستي از 20 بيشتر شده و در هر دو نوع آجر از 8 كمتر باشد. آجرهاي توخالي تيغه‌اي و سقفي و قطعات نازك آجري مورد مصرف در نماسازي (به ابعاد تقريبي 20×40×200 يا 20×30×200 ميليمتر يا قطعات نازك آجري نما به ضخامت حدود 20 ميليمتر با نقش چند آجر بندكشي شده) حداقل بايد داراي مشخصات آجرهاي ماشيني با مقاومت متوسط مندرج در استاندارد ايراني شماره 7 باشند.

مصرف آجر غيراستاندارد در صورتي مجاز است كه استفاده از آن در مشخصات و نقشه‌ها پيش‌بيني شده و نمونه آن به تصويب دستگاه نظارت رسيده باشد و دست كم داراي ويژگيهاي زير باشد:

الف: كاملاً پخته و يكنواخت و سخت باشد و در برخورد با آجر ديگر صداي زنگدار ايجاد كند.

ب: تاب فشاري آن دست كم (80%) مقادير مندرج در استاندارد ايراني شماره 7 باشد.

ج: جذب آب آن در حدود مقادير تعيين شده در استاندارد باشد، در غير اين صورت مصرف آن فقط در اجزائي از ساختمان كه در معرض رطوبت قرار نمي‌گيرند مجاز است.

د: آجر مصرفي در نما بايد داراي شكل، نقش و رنگ موردنظر طراح بوده، و رواداري ابعاد آن حداكثر، (30%) بيش از رواداريهاي مندرج در استاندارد ايراني شماره 7 باشد.

هـ: آجر مورد مصرف در اقليمهاي سرد بايد در برابر يخبندان مقاومت مورد نظر را داشته باشد.

ز: مصرف آجرهاي ترك‌دار، كج و معوج، گود و برجسته كه انحنا، گودي و برجستگي آنها از 5 ميليمتر ##### نكند مشروط بر اينكه تعداد آنها از (20%) كل آجرها بيشتر نشود بلااشكال است. مصرف آجرهاي نما كه داراي آلوئك يا ترك باشند، تنها در پشت كار مجاز خواهد بود. مصرف آجرهاي كهنه درصورتي كه مطابق مشخصات بوده و كاملاً تميز شده باشد مانعي ندارد، ولي بهتر است به همراه آجرهاي نو و در پشت كار از آنها استفاده شود.

۲-۳-۱ - آجرهاي نسوز

آجرهاي نسوز مورد مصرف در ساختمان معمولاً از خاكهاي نسوز تهيه مي‌شوند. اين آجرها علاوه بر دارا بودن مشخصات آجرهاي معمولي بايد گرماي 1580 درجه سلسيوس را بدون آنكه خميري شوند و از شكل بيفتند، تحمل كنند. مقاومت آجر نسوز دست كم بايد 16 مگاپاسكال (حدود 160 كيلوگرم بر سانتيمتر مربع) باشد.

آجرهاي نسوز مصرفي در كارهاي تأسيساتي مانند ديگهاي آب گرم و بخار، تابع شرايط ويژة مربوط به خود خواهند بود.

۳-۳-۱- آجرهاي بتني

آجرهاي بتني بايد با شرايط مندرج در مشخصات بلوكهاي بتني مطابقت داشته باشند.

۴-۳-۱- آجرهاي ماسه آهكي

جرهاي ماسه آهكي معمولاً به صورت توپر و سوراخدار به ابعاد حدود آجر رسي يا مضاربي از آن با ملحوظ داشتن ضخامت ملات ساخته مي‌شوند. رواداري طولي و عرضي اين آجرها 5/2± و براي ضخامت 2± ميليمتر مي‌باشد. آجرهاي ماسه آهكي در قطعات نازك و با ضخامت كم براي مصرف در نماسازي نيز توليد مي‌شود.

ويژگي آجرهاي ماسه‌آهكي بستگي به جنس مواد خام، نحوه قالب‌گيري، دما و مدت پخت آنها دارد. گروه‌بندي آجرهاي ماسه آهكي بر حسب تاب فشاري آنها صورت مي‌گيرد. حداقل ميانگين تاب فشاري آجرهاي كم مقاومت بايد 5/7، آجرهاي با تاب متوسط 10 و آجرهاي پر مقاومت 15 و آجرهاي ممتاز 20 مگاپاسكال (هر مگاپاسكال حدوداً 10 كيلوگرم بر سانتيمتر مربع است) و ميانگين تاب خمشي آنها به ترتيب بايد 8/1، 2/2، 8/2 و 4/3 مگاپاسكال باشد. ضريب تغييرات مقاومت نسبت به ميانگين نبايد براي آجر ممتاز از (20%) و ساير انواع از (30%) ##### نمايد.

آجر ماسه آهكي بايد 15 دوره يخبندان تا 15 درجه زير صفر و آب شدن را تحمل كند. كاهش نسبي مجاز تاب فشاري پس از آزمايش يخ زدن نبايد بيش از (20%) باشد. وزن فضايي آجر ماسه آهكي به تاب فشاري آن بستگي دارد و براي آجرهاي كم مقاومت، متوسط، پر مقاومت و ممتاز، به ترتيب نبايد از 5/1،7/1، 9/1 و 1/2 گرم بر سانتيمتر مكعب كمتر شود. جمع‌شدگي ناشي از خشك شدن آجرهاي ماسه‌ آهكي ممتاز نبايد از (5/2%) و در مورد ساير آجرها از (5/3%) بيشتر شود. ظاهر آجرهاي ماسه آهكي بايد تميز، يكنواخت و عاري از ترك و حفره و مواد خارجي مانند خاك و آهك و مواد آلي گياهي باشد. جذب آب آجر ماسه آهكي در 24 ساعت نبايد از (8%) كمتر و از (20%) بيشتر شود.

انواع آجر غیر رسی و اشکال آن

آجر جوش آجر خاص در صنعت سفال پزی است کهدر کشورهای صنعتی دارای اهمیت ویزه ای است از این آجر برای نماسازی ساختمان ها فرشکف پیاده روها پوشش بدنه و کف آبروها و مجراهای فاضلاب و تونل ها و ساختن دودکش هافرش کف کارخانه ها انبارهای کشاورزی و سالن های دامداری پرورش طیور استخر های صنعتیو جز اینها استفاده می شود

انواع خاص آجر تولیدی در کشور های اروپایی آجرهایی در کشورهای صنعتی اروپاتولید می شوند که هنوز تولید آن در ایران مرسوم نشدهاست از آن جمله بلوک های تو خالی آتش بند برای نصب دور ستون ها به منظور جلوگیری ازنفوذ آتش قطعات ویزه به شکل منحنی های کوز و کاس قطعات درپوش روی دیوار قطعاتی کهاز اجزا هستند مانند کلوک سرقد گوشه و جزاینها که هنوز در ایران تولید نمی شوند.

۵-۱- مصالح نصب و ملاتها

۱-۵-۱- دوغابها و ملاتها

براي دوغابها و ملاتهاي آجركاري و بندكشي به فصل مربوطه مراجعه شود.

۲-۵-۱ - اتصالات و بستها

مصالح نصب آجرهاي نازك و اتصالات و بستهاي فلزي كه در ديوارهاي دو جداره و نظاير آن به كار مي‌رود، بايد فلز زنگ نزن باشد و يا تمام قسمتهاي آن در داخل ملات يا دوغاب قرار گيرد تا از زنگزدگي آنها جلوگيري به عمل آيد. اتصالات غير فلزي به لحاظ دوام و استحكام بايد قبلاً به تصويب دستگاه نظارت برسد.

همانگونه که در بین النهرین خاک مناسب فن آجر سازی را گسترش داد . در ایران نیز فراوانی این خاک استفاده از آن را متداول کرد و موجب مهارت بسیار معماران ایرانی نیز در فن ساخت آجر و کاربرد آن شد ..

ویژگی فیزیکی و شیمیایی آجر از یک سو و تولید آسان و سازگاری آن با طبیعت این سرزمین از سوی دیگر زمینه را برای کاربرد فراوان ان در معماری ایران مهیا ساخت . هر چند نقش آجر در معماری امروز ایران به لحاظ تحول در شیوه های ساخت و ساز و احداث ساختمانهای بلند مرتبه . کم رنگ شده هیچ گاه فراموش نمی گردد و کم و بیش این ماده در ساخت نما استفاده میشود .

این پایبندی و استفاده مکرر از آجر در معماری ایران را باید اضافه بر مقاومت و پایداری آجر از ارزشهای زیبایی شناسی آن دانست به طوریکه پوشش آجر بر قامت بنا . آن را اصیل متین و بردبار و استوار نشان میدهد . رنگ اخرایی آجر به ویژه در زمینه آسمان آبی ایران زیبایی چشمگیری خلق میکند که کمتر میتوان مشابه آن را در سایر مصالح به کار رفته در ساختمان و به ویژه مصالح جدید دید . خشت و آجر از گدشته های بسیار دور مونسانی صبور برای مردمان این مرز و بوم هستند و خاطره روز های تلخ و شیرین را در خود دارند . کمتر کسی را میتوان سراغ داشت که از بوی عطر خشت در کوچه های باران خورده به وجد نیاید ...

چرا که هنوز چندان از خاطره روزهای تلخ و شیرین را در خود دارند . کمتر کسی را میتوان سراغ داشت که از بوی عطر خشت و آجر در کوچه های باران خورده به وجد نیاید . چرا که هنوز چندان از خاطره روز هایی که آجر فرش حیاط هر بعد الظهر تابستان آب پاشی میشد تا اهالی خانه را برای نوشیدن چای عصر گرد هم آورد .

 

 دور نشده ایم هر چند صنعت آهن و شیشه ما را واداشته است تا بر این همسفر تاریخی مان بی مهری روا داریم هنوز میل طبیعیمان تکیه بر دیوار آجری است ..

 

شناسایی آجر مرغوب ..

 

اجر با منظور های مختلف در ساختمان مورد استفاده قرار میگیرد و به عنوان یک ماده پر کننده جرزها پوشش سقف یا کف تزیین نما و یا سطوح بام . از این رو آجر ها با کیفیت و ویژگی های متفاوت تهیه میشوند که برخی از درجه مرغوبیت زیادی برخوردارند و میتوانند فشار زیاد را تحمل کنند و باربر باشند . برخی دیگر به عنوان نماساز بنا کاربرد دارند و ویژگی های رنگی یا بافت سطحی در آنها از اهمین خاصی برخوردار است . آجر های مورد استفاده در قسمت هایی که فشار باربر آنها زیاد نیست تنها نقش پر کننده در بنا را دارند . بدیهی است که مصرف کننده با توجه به ویژگی های محل مصرف اقدام به تهیه آجر مورد نیاز میکند .

 

آجرهای مصرفی درنما باید دارای مشخصات زیر باشند :

 

ـ معایب ظاهری : آجرنما باید عاری از معایب ظاهری مانند ترک خوردگی , شوره زدگی آلوئک ونظایر آن باشد .

 

ـ ابعاد واندازه ها : طول و عرض وضخامت آجرهای مختلف بایدمطابق جدول شماره یک باشد .باید در نظر داشت که رواداری یاد شده درمورد آجرنما درهنگام اجرا توسط ماشین مخصوص ساییده و یکنواخت میشود .

 

لبه های آجر : خط فصل مشترک سطوح آجرها باید مستقیم و زوایای تلاقی آنها قائمه و سطوحشان صاف باشد .

 

ـ درآجرهای سوراخ دار : سوراخ ها باید عمود بر سطح بزرگ آجر و به طور یکنواخت در سطح آن توزیع شده باشند و جمع مساحت آنها باید ۲۴ تا ۴۰ درصد سطح آجرها باشد . بعد سوراخ های مربع وقطر سوراخ های دایره ای باید حداکثر به ۲۶ میلیمتر محدود شود و درضخامت دیواره بین سوراخ ولبه آجر بیش از ۱۵ میلیمتر و فاصله بین دو سوراخ بیش از ۱۰ میلیمتر باشد .

 

ـ وزن مخصوص : هر دونوع آجر ماشینی و دستی نباید از ۷/۱ و وزن مخصوص فضایی آنها از ۳/۱ گرم بر سانتی متر مکعب کمتر شود .

 

ـ مقاومت دربرابر بخبندان : آجرهای مصرفی درنما باید در برابر یخبندان پایدار باشند و درآزمایش یخ زدگی دچارخرابی ظاهر مانند ورقه ورقه شدن , ترک خوردن و خوردگی نشوند .

 

ـ ضریب جذب آب : درصد وزنی جذب آب در آزمایش ۲۴ ساعته در مورد آجرهای ماشینی نباید از ۱۶ ودرمورد آجرهای دستی از ۲۰ بیشتر شود ور درهر دونوع آجر از ۸ کمتر باشد .

 

ـ قطعات نازک آجری ( آجر دو غابی)مورد مصرف درنماسازی به ابعاد ۲۰* ( ۴۰ یا ۳۰) *۲۰۰ میلیمتر باقطعات موزائیکی نازک آجری نمابه ضخامت ۲۰ یا ۳۰ میلیمتر با نقش چند آجربند کشی شده (آجر موزائیکی ) ساخته می شوند حداقل باید دارای مشخصات آجرهای ماشینی با مقاومت متوسط مندرج در استاندارد شماره ۷ ایران باشند .

 

ـ ترک درسطح آجر : وجود یک ترک عمیق درسطح متوسط آجر حداکثر تاعمق ۴۰ میلیمتر در آجر پشت کار بالا اشکال میباشد ولی به طور کلی درصد آجرهای ترک دار نباید بیشتر از ۲۵ باشد .

 

ـ پیچیدگی ,انحنا و فرورفتگی : پیچیدگی درامتداد سطح بزرگ آجر حداکثر ۴ میلیمتر و درامتداد سطح متوسط آجر تا ۵ میلیمتر مجاز است . آجر نباید انحنا وفرورفتگی بیش از ۵ میلیمتر داشته باشا واین مقدار درصورتی قابل قبول است که میزان آن از ۲۰% کل آجرها افزایش پیدا نکند .

 

ـ سایر موارد : آجر بایدکاملا پخته و یکنواخت و سخت باشد ودر برخورد با آجر دیگر صدای زنگ دار ایجاد کند . به علت عدم چسبندگی آجرهای کهنه به ملات حتی المقدور ازآنها استفاده نمی شود و تنها در صورت انجام پیش بینی های لازم به صورت سائیدن یا برس سیمی استفاده از آن مجاز خواهد بود .

 

آجرهای ساختماتی مقاومت خوبی در برابر آتش دارند به طوریکه یک دیوار ۲۲ سانتی متری از آجر درحدود شش ساعت دربرابر آتش سوزی مقاومت از خود نشان می دهد .

 

ضریب انقباض وانبساط در آجر درحدود ۰۰۰۳/۰ می باشد که بسیار ناچیز است .

 

آجربه عنوان یکی ازمصالح متراکم هادی صوت می باشد . در صورتی که انتقال صوت توسط عملکرد دیافراگمی دیوار باشد این مقاومت به وزن دیوار بستگی دارد یعنی کاهش انتقال صوتا در دیوارآجری همگن با لگاریتم و زن دیوار متناسب است . جذب صدا در سطح آجری درفرکانس طبیعی پایین است .

 

این خاصیت با اندودکردن دیوارو نقاشی باز هم کمتر میشود لذا برای این منظور ازاندودهای مخصوص و آجرهای سبک استفاده می نمایند .

 

▪ خواص مکانیکی

 

استفاده از آجرهای غیر استاندارد به شرطی مجازمی باشد که دست کم تاب فشاری آن ۸۰% مقادیر مندرج در استاندارد ایران باشد .

 

▪ خواص شیمیایی

 

محیط های شیمیای قبل از آن که بر روی آجر تاثیر بگذارند , ملات آن را تخریب می نمایند . لذا استفاده ازملات مناسب در فضاهایی که به نحوی موادشیمیایی در آنها جاری است ازاهمیت زیادی برخورد ار است . استفاده از آجرهای لعاب دار نیز مانع از جذب مواد درخلل وفرج آجر می شود .

 

▪ نمک های محلول موجود در آجر

 

نمک های محلول درخاک رس اولیه موجود می باشند و یا درحرارت کوره تولید می شوند .نمک های محلول میتوانند موجب بروز شوره بشوند . سولفاتهای محلول ممکن است به سطح آجر حرکت کرده و داخل ملات یا اندود بشوند و موجب انتشار شوره و فساد ملات به وسیله حمله سولفاتها شود که درصورت استفاده از آنها درخارج از ساختمان باید از ملات سیمان ضد سولفات استفاده شود .

 

▪ شوره

 

گاهی اوقات شوره به صورت گرده سفیدی برسطح کار آجری نوساز پدیدار میشود .علت این پدیده انتقال نمک های حل شده دررطوبت ازداخل آجر به سطح نما جایی که آب تبخیر می شود و از خود بلوریهای نمک رابر جای می گذارد ,‌می باشد . اغلب اوقات اینگونه شوره در طول یک سال بدون بر جای گزاردن اثر تخریبی خود به خود از بین می رود . درکارهای آجری خارج از ساختمان و درمحیط هایی که مرتبا مرطوب و خشک میشوند ,شوره هرزمانی که میتواند ظهورکند از این مهم تر شکل گیری نمک های متبلور شده درزیر پوسته ایجادنمای آبله گون ویاپوسته شدن نما می کند .

 

▪ روش برطرف کردن شوره :

 

برای بر طرف کردن شوره سطح شوره زده را بامخلوط ۲ تا ۴% آب وسرکه باکمک بر س نرم پاک می کنند .

 

ـ لکه

 

سطح آجرکاری ممکن است در طول عملیات بنایی با ملات سیمانی یاآهکی که ازملات تازه بیرون می ریزدلکه بردارد . درهر دو صورت لکه باید با برس بدون آلوده کردن سایر سطوح تمیز شود .

 

q تنوع درتولید آجر های رسی همانگونه که قبلا نیز اشاره شد آجرهای رسی برحسب مواداولیه ونحوه تولید دارای خصوصیات و ظاهر متنوع هستند . امروزه دردنیا به منظور سهولت عملیات بنایی آجرهای رسی دراشکال گوناگونی ساخته و به بازار عرضه می شوند

 

مصارف آجر :

 

 

 

به اعتقاد باستان شناسان، اولين بار آجر در سرزمين بين النهرين تهيه شده است. به هر صورت بايد آجر پس پيدايش آتش و در نواحي که معادن سنگ وجود نداشته اند اختراع شده باشد. نمونه هاي زيبا و باعظمت کاربرد آجر در معماري ايران باستان نماينده پيشرفت درخشان ايرانيان در توليد و مهندسي کاربرد اين مصالح است. در اين ميان مي توان از زيگورات چغازنبيل، ايوان مدائن، کاخ هاي فيروزآباد و لرستان در قبل از اسلا م و همين طور مساجد جامع اصفهان و يزد، گنبد کاووس و ارگ تبريز مربوط به دوران بعد از اسلا م نام برد.

 

 

 

رمز توانايي آجر در خلق شگفت انگيزترين ساختمان هاي تاريخ در تناسبات آن نهفته است. اين ابعاد در طي زمان متحول شده و در حال حاضر با ساختار و توانايي بدن انسان هماهنگ شده است. ابعاد آجر به طريقي است که به راحتي در يکديگر قفل و بست مي گردند. اين خاصيت، کيفيت هاي مهندسي بي شماري از جمله در محل اتصال دو ديوار به يکديگر به وجود ميآورد. آجرها به کمک ملا ت به يکديگر متصل مي شوند و سطح يکنواختي را به وجود ميآورند. اين ابعاد متناسب باعث شده است که اين مصالح به منظور اجراي دهانه هاي وسيع به صورت قوس و طاق و گنبد که از زمان قبل از ساسانيان در ايران رواج داشته است، کارآيي منحصر به فردي داشته باشد.

 

 

 

خواص آجر باعث شده است که به عنوان مصالح پرکننده ديوار و سقف از جمله پرمصرف ترين مصالح باشد. زيبايي آجر و الگوي حاصل از آجر چيني باعث شده است که به صورت نما در داخل و خارج بنا مورد استفاده قرار گيرد و هويت خاصي به ساختمان ببخشد. استفاده از آجر به عنوان فرش کف و پلکان، فارغ از مقاومت مطلوب آن ويژگي هاي اقليمي اين مصالح کويري را بيشتر به نمايش مي گذارد.

 

 

 

روش نوين امروزي، وسايل فني زياد و امکانات فراواني را به دست معماران داده است که با وجود مدرن بودن، وسيله اي براي شکفتن روح حساس و زيباشناس آنها است. البته تنها آجر وسيله شناخت اين زيبايي روحي نيست و عناصر بسياري نيز اين عمل را به خوبي انجام مي دهند ولي فرق بين آنها در اين است که آجر قابليت ايفاي هر منظوري را دارد و باوجود گذشت قرون متمادي هنوز مدرن است. يک ساختمان آجري جزئي از طبيعت است و همآوايي آن را نه تنها به هم نمي زند بلکه رنگ و فرم بديعي نيز به آن مي بخشد و با اين وجود هيچ گاه کهنه نبوده و نيست و همراه با زمان پيش مي رود. به هر حال يک ساختمان آجري همانند يک فرش دستباف، ترکيب بديعي از سليقه هاي بي انتهاي معماران هنرمند است.

 

 

 

بر طبق استاندارد شماره  7  ايران آجرهاي مصرفي در نما بايد داراي مشخصات زير باشند:
- معايب ظاهري: آجرنما بايد عاري از معايب ظاهري مانند ترک خوردگي، شوره زدگي، آلوئک و نظاير آن باشد.

 

 

 

- لبه هاي آجر: خط فصل مشترک سطوح آجرها بايد مستقيم و زواياي تلا قي آنها قائمه و سطوح شان صاف باشد.

 

 

 

- در آجرهاي سوراخ دار: سوراخ ها بايد عمود بر سطح بزرگ آجر و به طور يکنواخت در سطح آن توزيع شده باشند و جمع مساحت آنها بايد بين  25  تا  40  درصد سطح آجرها باشد. بعد سوراخ هاي مربع و قطر سوراخ هاي دايره اي بايد حداکثر به  26  ميليمتر محدود شود و در ضخامت ديواره بين سوراخ و لبه آجر بيش از  15  ميليمتر و فاصله بين دو سوراخ بيش از  10  ميليمتر باشد.

 

 

 

- مقاومت در برابر يخبندان: آجرهاي مصرفي در نما بايد در برابر يخبندان پايدار باشند و در آزمايش يخ زدگي دچار خرابي ظاهر مانند ورقه ورقه شدن، ترک خوردن و خوردگي نشوند.
- قطعات نازک آجري (آجر دوغايي) مورد مصرف در نماسازي به ابعاد  20* (40  يا  30) * 200  ميليمتر با قطعات موزائيکي نازک آجري نما به ضخامت  20  يا  30  ميليمتر با نقش چند آجر بندکشي شده (آجر موزاييکي) ساخته مي شوند حداقل بايد داراي مشخصات آجرهاي ماشيني با مقاومت متوسط مندرج در استاندارد شماره  7  ايران باشند.

 

 

 

- ترک در سطح آجر: وجود يک ترک عميق در سطح متوسط آجر حداکثر تا عمق  40  ميليمتر در آجر پشت کار بلا اشکال است ولي به طور کلي درصد آجرهاي ترک دار نبايد بيشتر از  25  باشد.

 

 

 

- پيچيدگي، انحنا و فرورفتگي: پيچيدگي در امتداد سطح بزرگ آجر حداکثر  4  ميليمتر و در امتداد سطح متوسط آجر تا  5  ميليمتر مجاز است. آجر نبايد انحنا و فرورفتگي بيش از  5  ميليمتر داشته باشد و اين مقدار در صورتي قابل قبول است که ميزان آن از  20  درصد کل آجرها افزايش پيدا نکند.

 

 

 

- ساير موارد: آجر بايد کاملا ً پخته و يکنواخت و سخت باشد و در برخورد با آجر ديگر صداي زنگ دار ايجاد کند. به علت عدم چسبندگي آجرهاي کهنه به ملا ت حتي المقدور از آنها استفاده نمي شود و تنها در صورت انجام پيش بيني هاي لازم به صورت ساييدن يا برس سيمي استفاده از آن مجاز خواهد بود.

 

 

 

آجرهاي ساختماني مقاومت خوبي در برابر آتش دارند به طوري که يک ديوار  22  سانتي متري از آجر در حدود شش ساعت در برابر آتش سوزي مقاومت از خود نشان مي دهد